Ter inspiratie


5e zondag van Pasen / 29 april 2018
Zondag van de Oosterse Kerken

Vruchten voortbrengen

Goede Herder(vorige zondag): nu een volgend beeld met betrekking op de paasgemeenschap van de Heer: de wijngaard. Een wijngaard is een rijk beeld: stam en twijgen, druiven die nodig zijn voor de wijn die het hart van de mens verheugt. Beeld van eenheid in verscheidenheid. Is dit niet vandaag een belangrijk beeld? Verdeeldheid is er op vele vlakken, van het kleine gezinsverband tot de verdeeldheid onder de volken of ook tussen hen die zich beroepen op de Christus.
Het is uitdagend om hoe verscheiden mensen ook zijn, steeds de eenheid te dienen. De kerk zou een model kunnen zijn in ons wereld….

Exegetische notities Evangelie Johannes 15,1-8


‘Ik ben de ware wijnstok’ is de zevende en laatste ‘Ik ben’ uitspraak in dit evangelie: beelden die zozeer Jezus’ identiteit schilderen, dat de evangelist ze in Jezus’ eigen mond legt.
De wijnstok is een beeld uit het alledaagse leven én een beeld dat voor wie bekend is met het Eerste Testament, veel verwijzingen in zich draagt: de wijngaard is een beeld van het beloofde land, van vruchtbaarheid (Num.13,23; Dt.33,20), van Gods zorg voor Israël (Jes.27,2-3; Ps.80,15-16), maar ook voor Gods teleurstelling over zijn volk (Jes.5,1-7). De wijnstok sierde ook de ingang tot het heiligdom van de Herodiaanse tempel.
Hoofdstuk 15-17 lijken ingevoegd in het verhaal van het laatste avondmaal: het laatste vers van hoofdstuk 14 sluit aan bij het eerste van hoofdstuk 18. Ze hoorden blijkbaar helemaal bij het afscheidsgesprek dat Jezus met zijn leerlingen had: over hoe het verder moest als de leerlingen Jezus niet meer bij zich hadden zoals ze gewend waren. Er is een dubbel perspectief: de leerlingen aan het laatste avondmaal en de jonge christengemeenten.
Vv.1-6 vormen een uitwerking van het beeld van de wijnstok (de toepassing strekt zich uit tot v.17; vv. 9-17 slaan meer op de situatie van de vroege christengemeenschappen). De zorg van de wijnbouwer, de wijnstok en de ranken hebben elkaar nodig. V.5 en v.1 hebben parallelle opbouw. Zoals de vader de ‘landbewerker’ is, zijn de leerlingen de ranken. Centraal daarin staat de wijnstok: die vormt de verbinding, de levensstroom.
In v.2 worden de toegesprokenen in de parabel betrokken: ‘Gij.’ Vanuit het voorgaande hoofdstuk zijn dat de leerlingen aan het laatste avondmaal. Verderop in de toepassing van het beeld blijkt dat de betekenis reikt tot buiten het verhaal: de leerlingen moeten op tocht gaan om vrucht voort te brengen (v.16). Zij moeten zelf actief worden.
V.2 beschrijft twee handelingen van de wijngaardenier: afsnijden van dode ranken en zuiveren van dragende ranken. De wijngaardenier is voortdurend bij het proces betrokken.
Enerzijds een zwart-wit beeld: dode of levende ranken. Maar ook ranken die wel leven in zich dragen, moeten gereinigd worden. Dit laatst wordt uitgelegd (v.3): degene in wie Christus’ woord doordringt, is gereinigd: van al wat vrucht-dragen belemmert. In de context van het laatste avondmaal kan gedacht worden aan Jezus’ woorden over zijn lijden, die de leerlingen in staat stelden later, met hulp van de Geest, in zijn kruisdood zijn verheerlijking te zien.
Het vers benadrukt de kracht van Jezus’ woord, en voert naar vv.4-6: wanneer de leerlingen gereinigd zijn, moeten zij daar ook aan beantwoorden, en zo leven: ze moeten in Jezus blijven.
Dit verwoordt de kern van het beeld: de levengevende band van de wijnstok ten opzichte van de ranken. Die band wordt uitgedrukt door het sleutelwoord ‘blijven’. De gelijkenis stelt een zwart-wit keuze: blijven-in-Jezus of niet in-Hem-blijven.
De laatste verzen van de perikoop vormen de positieve kant. Hier worden de leerlingen ook expliciet genoemd. Blijven-in-Jezus is een leven, zo in harmonie met hem, met zijn woorden, dat hun vragen ook in harmonie met de wil van de Vader zijn. 

Themastelling


1. Geloven is leven in ontzag voor God (Psalm 22,26; Handelingen 9,31). Het is leven in verbondenheid, met God, met Jezus, met mensen onderling. De teksten benadrukken de kracht van verbondenheid, verbondenheid met God, verbondenheid tussen mensen (zoals de mensen die Paulus doen ontsnappen via een mand). Johannes 15 maakt ons duidelijk dat wij de verbondenheid met God, met Jezus krijgen aangereikt.
2. Geloven gaat niet vanzelf. Het kan op allerlei manieren vragen, twijfels, weerstand oproepen. Geloven vraagt om doorzettingsvermogen (zoals Paulus dat laat zien), vasthoudendheid (‘blijven’).
3. Geloven weet van dankbaarheid, dankbaarheid aan een bevrijdende God (Psalm 22: ‘De HEER heeft het volbracht’). God wil niet zonder zijn mensen. Zo klinkt het ook in Johannes 15. Maar deze landman snoeit evenzeer opdat wij meer vrucht dragen.
4. De teksten vertellen over ‘geloven metterdaad’. Het gaat om vrucht dragen (Johannes 15), armen die gevoed worden (Psalm 22,27a). De verbondenheid is gave, maar wordt opgave.

Suggesties


1.Verbonden met andere Christenen
Om een zichtbare verbinding te maken tussen de Oosterse en Westerse kerken kan het om Christenen uit te nodigen voor de viering en hen na afloop van de viering te vragen te vertellen over hun kerk.
Misschien kunnen zij aan de hand van liturgische gebruiken of symbolen uitleg geven over gebruiken rondom het vieren van liturgie.

2.Icoon
Voor in de kerk in de buurt van de ambo kan een icoon opgesteld worden. Iconen zijn erg belangrijk in de Oosterse kerken en liturgie. Met bijvoorbeeld een icoon van Christus van de eenheid in het geloof uitdrukking krijgen.


Gebeden voor deze zondag


Openingsgebed

God van verbondenheid,
laat ons ontvankelijk zijn voor uw liefde
waarmee U ons oproept
om gehecht te blijven
aan uw verbond, waarin U allen wilt omvatten.
Dat vragen wij U door Jezus Christus,
die met U en de heilige Geest
leeft en liefheeft tot in eeuwigheid. Amen.

Gebed over de gaven

God van het Verbond,
U brengt ons hier bijeen,
wij bieden onszelf aan,
met al wat wij hebben en zijn.
Neem onze gaven aan in uw liefde
door Christus, uw Zoon, onze Heer. Amen.

Slotgebed

God van verbondenheid,
wij danken U dat wij in dit uur opnieuw uw nabijheid
konden horen en beleven.
Wij bidden dat wij het verstaan
en in ons dagelijks leven kunnen vertalen
naar verbondenheid met allen om ons heen.
Zo bidden wij U die leeft in eeuwigheid. Amen.



Werkgroep voor
Liturgie Heeswijk
Abdij van Berne
Abdijstraat 53
5473 AC Heeswijk
tel: 0413-293480
info@wlh.nl



Volg ons op: